На 22 април 1915 (10 април стар стил), патувајќи од Мелник за Неврокоп, на Пирин
Планина е организиран петтиот атентат врз Јане Сандански, од слугите на бугарскиот двор – врховистите.
Точно пред 111 година, на 22 април 1915 година, Јане Сандански беше убиен во
заседа на патот од Мелник кон Неврокоп, денешен Гоце Делчев. Телото на застреланиот
Сандански, познат како Пиринскиот цар, Сандан паша и Старикот (18 мај 1872 – 22 април
1915), до Роженскиот манастир го пренеле луѓето од еден караван, кои го пронашле, а
неговите следбеници – Пиринци го погребале зад олтарот на црквата „Свети Кирил и
Методиј“, како што се погребуваат владици и високи црковни великодостојници.
Војводата Јане Сандански како стакнат македонски револуцинер и раководител на
Македонската револуционерна организација – ТМОРО-ВМРО..почива под раскошната
крошна на еден стар костен, на околу дваестотини метри пред Роженскиот манастир во
Македонците од сите делови на Македонија и од македонскот иселеништво кои
доаѓаат да го посетат гробот на Сандански кај црквата „Свети Кирил и Методиј“, таму се
поклонуваат и му оддаваат почит на македонскиот легендарен војвода. Во минатото
гробот на Сандански на кој пишувало дека Јане се борел за човекови права и слобода на
Македонија и, особено на македонскиот народ во пиринскиот дел на Македонија, бил на
неколку километри далеку од црквата „Раѓање на Света Богородица“. Меѓутоа, на сегашниот гроб на надгробна плоча за „Пиринскиот цар“ Јане Сандански го пишува
следното:
Јане Сандански 1872-1915
„Да живееш, значи да се бориш -
Робот за слобода, а слободниот за совршенство“. 
Како и секоја година досега о оваа година на 26 април се собраа голем број
Македонци од Пиринскиот дел на Македонија, кои, за жал, бугарската власт ги одбива да
регистрираат невладина организација за заштита на човековите права, по што
жалителите се обратиле до Комитетот за човекови права на ООН, тврдејќи дека со
години постои пракса на одбивање на регистрации на организации поврзани со
македонскиот етнички идентитет во Бугарија.
Случајот се однесува на одбивањето за регистрација на невладина организација
за заштита на човековите права, по што жалителот се обратил до Комитетот, тврдејќи
дека со години постои пракса на одбивање на регистрации на организации поврзани
со македонскиот етнички идентитет во Бугарија
Прекршување на повелбата за здружување на македонците во Бугарија изрече
Комитетот за човекови права на ООН со што во наредните 6 месеци ќе бара
одифицјална Софија да преземе мерки за исправка на состојбата откако бугарските
судови не дале конкретна образложение зошто одбивале регистрација на здруженија
за човекови права со што било повредено тоа право.
Така, Стојко Стојков од ОМО Илинден Пирин вели дека одлуката на Комитетот само
го потвrдува она за кое подолго време укажувале и ова е само уште во низата пресуди која
како што вели ја разобличува Бугарската политика која порано или подоцна скапо ќе ги
чини бугарските власти.
Сето ова доаѓа откако претходно бугарските власти донесоја одлука за десет
годишна забрана за влез на адвокатот Тони Менкиновски кој беше и правен застапник на
Македонците во Бугарија и пред Европскиот суд за човекови права во Стразбур.
Инаку, според историските податоци, Манастирот каде е гробот на војводата Јане
Сандански е изградена во 1914 година под ктиторство на самиот Сандански,и е нем
сведок на една бурна историја на Пиринскиот крај и на самиот Јане Сандански кој долги
години битисувал во закрилата на Рожdенскиот манастир. Во мелничката шума на Пирин
Планина, пак, на местото каде што е извршено убиството и каде што буквално лежело
телото на ликвидираниот револуционер, жесток борец за автономна и независна
Македонија, глетка што била овековечена и на фотографија, подигнат е споменик.
Јане Сандански е роден , на 31 мај 1872 година во семејството на Иван Сандански,
на западните падини на Пирин, во селото Влахи, околу бујните и пенести води на
Влахина река, во малата што се нарекувала Санданското. Под селото се наоѓа проломот
на реката Струма – Кресненската клисура која и денес ги чува спомените за подвизите на
Дедо Иљо Малешевски, прочуениот ајдутин, еден од водачите на Кресненското востание.
Според историските податоци, Јане немал ни пет години кога се соочил со ужасите
што ги носат војните. Во 1877 година започнала Руско-турската војна и неговите родители
биле принудени да се засолнат во Горна Џумаја, каде продолжиле да живеат бедно. Една
година подоцна, кога на Берлинскиот конгрес било решено Македонија да остане во
рамките на Османлиската империја, разочарани, Македонците го кренале познатото
Кресненско-Македонско востание.
Знаменосец, барјактар, на една од македонските чети кои учествувале во
востанието, бил токму таткото на Јане, Иван Сандански. По задушувањето на востанието,
за семејството следела уште една преселба, во Дупница, денешна Република Бугарија,
тогаш пограничен град полн со бегалци. Тука пораснал, се школувал, основно и два класа
гимназија, па две години бил чевларски чирак, потоа уште две години работел како
молбописец, па адвокатски помошник кај својот вујко и самостојно.
Спомените на Јане Сандански првично биле објавени на бугарски јазик, а потоа
преведени на македонски, Милетич ги објавил во 1927 година, по смртта на Сандански,
во серијата книги под наслов „Материјали за историјата на македонското ослободително
движење“,
Како што е забележано, спомените на Сандански се однесуваат на неговиот живот и
дејност, од раѓањето до крајот на Илинденското востание и како историографски
податоци нудат богати автентични историски податоци за одделни настани во кои тој
самиот учествувал и за личности со кои имал контакти, заради што се незменлив
историски извор од прва рака. Бидејќи спомените на Сандански се многу прецизни, се
сметаат за значајни од аспект на проучувањето на македонското национално-
ослободително движење.
Во текот на неговата бурна воена и политичка дејност, Јане Сандански ги поминал
сите развојни фази од обичен борец, преку главен војвода, до командант на оперативен
штаб. Во својата револуционерна активност се покажал и како организатор од голем ков.
Бил вешт, одличен организатор на народните маси и во времето на Гоце Делчев,
најмасовна, најдисциплинирана и најбројна организација имало во Серскиот
револуционерен округ, токму под негово водство. Таа негова особина блеснала со
познатата афера Мис Стон
И по задушувањето на Крстовденското востанието Јане Сандански како
престседател на Серскиот револуционерен округ ја предводи левицата на македонското
револуционерно движење и Реформската струја и жестоко се пресметува со врховистите.
Сандански ја застапува идејата дека: „македонскиот народ е самостоен народ кој има
право на самостоен живот“ и затоа “треба да се борат за издвојување на својата слобода
без да се надеваат на туѓа помош, зошто оние кои ќе дојдат да ги ослободат, всушност ќе
дојдат да не заробат“. Затоа, идејата да се ликвидира Сандански била неизбежна
Пишува: СЛАВЕ КАТИН
Comments
Post a Comment